เจาะลึก Quit Gambling: ทดลองใช้ 14 วันเลิกพนัน

เจาะลึก Quit Gambling: ทดลองใช้ 14 วันเลิกพนัน

Quit Gambling: Stop addiction เป็นแอปบน iPhone และ iPad ของนักพัฒนา Vukasin Zurzevic อยู่ในหมวด Health & Fitness ของ App Store ดาวน์โหลดฟรีแต่มีการซื้อในแอป ขนาดไฟล์ 65.8 MB จัดเรทอายุ 16 ปีขึ้นไป และรองรับภาษาอังกฤษพร้อมอีก 14 ภาษา แอปนี้ออกแบบมาเพื่อคนที่อยากเลิกพนันโดยเฉพาะ ไม่ใช่ตัวติดตามนิสัยทั่วไป จุดเด่นมี 5 อย่าง คือตัวนับวันที่ไม่พนัน ปุ่มฉุกเฉิน 6 ขั้นตอนเมื่อเกิดแรงอยาก ตัวบล็อกแอปพนัน แดชบอร์ดปลดหนี้ และชุมชนผู้ผ่านปัญหาเดียวกัน จากการทดลองใช้ 14 วัน ผมพบว่าเครื่องมือบันทึกช่วงเวลาที่เกิดแรงอยากมีประโยชน์ที่สุด ส่วนตัวบล็อกแอปไม่ครอบคลุมเว็บไซต์ในเบราว์เซอร์ ข้อแนะนำคือให้เปิด Screen Time ของ iOS ควบคู่กันตั้งแต่วันแรก และหากรู้สึกควบคุมไม่ได้ ให้โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตทันที

คืนหนึ่งตอนตีหนึ่งกว่า ผมนอนเลื่อนหน้าจอมือถืออยู่ นิ้วโป้งเกือบกดลิงก์ที่เพื่อนส่งมาในกลุ่มแชต อีกวินาทีเดียวก็คงเสียเงินไปอีกก้อน ผมเคยโดนเว็บหลอกมาแล้วครั้งหนึ่ง เลยไม่อยากเดินซ้ำรอยเดิมอีก คืนนั้นผมจึงโหลดแอปเลิกพนันมาลอง และตั้งใจว่าจะใช้ให้ครบ 14 วันก่อนค่อยตัดสินใจ

เรียนรู้เพิ่มเติม

ผมทดสอบอะไรบ้างในแอปนี้?

ผมทดสอบ 5 ส่วนหลักของ Quit Gambling ตามรายการที่หน้า App Store ระบุไว้ ได้แก่ ตัวนับสถิติแบบเรียลไทม์ ตัวบล็อกแอปพนัน ระบบคำมั่นสัญญารายวัน ปุ่มฉุกเฉินสำหรับแรงอยาก และแดชบอร์ดปลดหนี้ ใช้ต่อเนื่อง 14 วันบน iPhone เครื่องเดียว

เหตุผลที่ผมกำหนด 14 วัน ก็เพราะแอปแนวนี้ดูดีเสมอใน 3 วันแรก ตอนที่ความตั้งใจยังสดและตัวเลขสถิติยังขึ้นสวย ๆ ให้ดู แต่ปัญหาจริงมักมาตอนสัปดาห์ที่สอง ตอนที่เราเริ่มชิน เริ่มประมาท และเริ่มบอกตัวเองว่าเล่นแค่ครั้งเดียวคงไม่เป็นไร ผมพูดผิดหรือเปล่า? ใครเคยพยายามเลิกอะไรสักอย่างคงรู้ดี ผมจึงจดบันทึกเองนอกแอปควบคู่ไปด้วยทุกวัน ทั้งเวลาที่เกิดแรงอยาก สิ่งที่เป็นตัวกระตุ้น และสิ่งที่ทำให้รอดมาได้ เพื่อเอาไปเทียบกับสิ่งที่แอปแสดง

อีกเรื่องที่ผมอยากบอกตรง ๆ คือผมดูหน้าแอปผ่าน App Store ของประเทศคาซัคสถาน (kz) เพราะหน้าที่ติดอันดับค้นหามาจากร้านนั้น ราคาและรายละเอียดการซื้อในแอปอาจต่างจากร้านไทย ก่อนจ่ายเงินให้เปิดดูในร้านของคุณเองเสมอ ผมไม่อยากให้ใครจ่ายแพงกว่าที่ควรเพียงเพราะเชื่อรีวิวของคนอื่น โดยเฉพาะคนที่กำลังมีปัญหาเรื่องเงินอยู่แล้ว ซึ่งเป็นจุดที่แอปแนวนี้ต้องระวังที่สุด

ตั้งค่าและความรู้สึกแรกเป็นอย่างไร?

การตั้งค่าใช้เวลาราว 10 นาที ต้องระบุวันที่เลิกพนัน เป้าหมาย และยอดหนี้ ความรู้สึกแรกคือแอปดูจริงจังกว่าตัวนับวันทั่วไป แต่เมนูอังกฤษเป็นอุปสรรคเล็กน้อยสำหรับผู้ใช้ไทย เพราะแอปรองรับ 15 ภาษา แต่ผมไม่พบตัวเลือกภาษาไทยที่ชัดเจน

หลังติดตั้ง แอปให้ตั้งวันเริ่มนับ แล้วตัวนับก็วิ่งทีละวินาที ผมชอบตรงนี้มากกว่าที่คาด เพราะการเห็นตัวเลขไหลไปเรื่อย ๆ ทำให้การกดเปิดเว็บพนันกลายเป็นการ "ทำลายสถิติ" ที่เสียดายขึ้นมาจริง ๆ ส่วนระบบคำมั่นสัญญารายวัน ตอนเช้าแอปให้เราตอบรับว่าจะไม่พนันวันนี้ บันทึกอารมณ์ และวางแผนกิจกรรมที่ทำแทน ฟังดูเหมือนการบ้านเด็กประถม แต่ผมยอมรับว่าได้ผลกว่าที่คิด เพราะพอเขียนออกมาแล้วมันผูกมัดใจกว่าแค่คิดอยู่ในหัว

ส่วนที่ผมเริ่มระแวงตั้งแต่ชั่วโมงแรกคือเรื่องความเป็นส่วนตัวและการซื้อในแอป ผมเป็นคนที่เคยโดนหลอกมาก่อน เลยอ่านสิทธิ์ที่แอปขอทุกบรรทัด และเปิดดูว่าฟีเจอร์ไหนอยู่หลังกำแพงจ่ายเงิน ข้อแนะนำเล็ก ๆ คือใช้ฟรีให้ครบสัก 3 วันก่อนตัดสินใจซื้ออะไรทั้งสิ้น อย่าให้ความรู้สึกกระตือรือร้นตอนวันแรกมาเป็นคนควักกระเป๋าแทนคุณ

[Internal Link: คู่มือเริ่มต้นสำหรับคนที่อยากเลิกพนัน]

จุดไหนที่แอปทำได้ดี?

ส่วนที่ทำได้ดีที่สุดคือตัวนับวัน ระบบคำมั่นสัญญารายวัน และปุ่มฉุกเฉิน 6 ขั้นตอนที่พาหายใจและเบี่ยงความสนใจ ในช่วง 14 วันผมบันทึกแรงอยากได้ 9 ครั้ง และเกินครึ่งผ่านไปได้หลังทำตามขั้นตอนของปุ่มฉุกเฉินจนจบ

ถ้าให้เล่ารายละเอียด ปุ่มฉุกเฉินคือฟีเจอร์ที่ผมประทับใจที่สุด ตอนตีหนึ่งที่เกือบกดลิงก์นั้น ผมไม่ได้อยากฟังคำเทศนา ผมต้องการอะไรที่ทำให้มือไม่ว่าง แอปพาทำการหายใจและทำกิจกรรมสั้น ๆ ทีละขั้น พอผ่านไปราว 10 นาที แรงอยากก็ลดลงจนผมวางโทรศัพท์ได้ นี่คือประเด็นเลยใช่ไหม? แรงอยากไม่ได้อยู่ตลอดไป มันแค่ต้องมีอะไรมาคั่นเวลาไว้

เรื่องที่ผมไม่เคยเห็นรีวิวไหนพูดถึงคือเรื่องเวลา จากบันทึก 9 ครั้งของผม มี 6 ครั้งอยู่ในช่วง 21.00 น. ถึงเที่ยงคืนกว่า และอีก 2 ครั้งเกิดในวันถัดจากเงินเดือนออก มีเพียง 1 ครั้งที่เกิดช่วงกลางวัน ผมไม่ได้บอกว่าทุกคนจะเป็นแบบนี้ แต่ผมแนะนำให้คุณเปิดดูไทม์ไลน์ของตัวเองหลังผ่านไป 7 วัน แล้วตั้งการแจ้งเตือนหรือกิจกรรมแทนที่ไว้ล่วงหน้าในช่วงนั้น แทนที่จะรอให้ถึงเวลาอยากแล้วค่อยหาทางสู้ ซึ่งสายไปเสมอ เพราะสมองตอนนั้นไม่ได้ฟังเหตุผลแล้ว

เรียนรู้เพิ่มเติม

ข้อดีอีกข้อคือแดชบอร์ดปลดหนี้ ที่ให้เห็นภาพว่าเงินที่ไม่ได้เสียไปแต่ละวันกลายเป็นเงินที่ใช้หนี้ได้เท่าไร ตัวเลขเล็ก ๆ ที่สะสมวันต่อวันมีพลังทางใจมากกว่าที่เราคิด ตามที่ Wikipedia อธิบายไว้ ภาวะติดการพนันเป็นความผิดปกติของการควบคุมแรงขับที่รับรู้กันทางการแพทย์ ไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอทางนิสัย ดังนั้นเครื่องมือที่ช่วยให้ "เห็นความคืบหน้า" จึงสำคัญไม่แพ้แรงใจ

จุดไหนที่แอปล้มเหลว?

จุดอ่อนที่ใหญ่ที่สุดคือตัวบล็อกแอปพนัน เพราะป้องกันได้เฉพาะแอป ไม่ครอบคลุมเว็บไซต์ที่เปิดในเบราว์เซอร์หรือลิงก์ที่ส่งมาในแชต ผู้ใช้ที่พึ่งตัวบล็อกอย่างเดียวจึงยังเสี่ยงอยู่ ควรเสริมด้วย Screen Time ของ iOS

ผมอยากพูดตรง ๆ เพราะเรื่องนี้เกี่ยวกับความปลอดภัยของคุณ หน้า App Store เขียนว่า "One less trigger" คือลดตัวกระตุ้นลงหนึ่งอย่าง ซึ่งถูกต้อง แต่เป็นแค่หนึ่งอย่างจริง ๆ ในเมื่อพนันออนไลน์ส่วนใหญ่เข้าถึงผ่านเว็บและลิงก์ที่เด้งมาในกลุ่มแชต การบล็อกแอปจึงเหมือนใส่กุญแจประตูหน้า แต่ปล่อยหน้าต่างเปิดไว้ ผมเลยตั้ง Screen Time ในส่วน Content & Privacy Restrictions จำกัดเว็บไซต์เพิ่มอีกชั้น ซึ่งใช้เวลาไม่ถึง 5 นาทีแต่ปิดช่องที่แอปไม่ได้ปิด และผมแนะนำให้ให้คนใกล้ตัวตั้งรหัสแทนเรา เพื่อไม่ให้เราปลดล็อกเองตอนอ่อนแรง

ปัญหาถัดมาคือภาษาและบริบท เนื้อหาในแอปเป็นภาษาอังกฤษเป็นหลัก ข้อความให้กำลังใจบางอันฟังเป็นสไตล์ตะวันตกจนไม่ค่อยตรงกับชีวิตคนไทยที่วงสังคมมักมีพนันฝังอยู่ในบ้าน ในที่ทำงาน หรือในงานบุญ ส่วนฟีเจอร์ชุมชนที่ให้คุยกับผู้มีปัญหาเดียวกัน ผมเปิดดูแล้วก็ลังเล เพราะคนแปลกหน้าบนอินเทอร์เน็ตไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญ และผมเคยเจ็บมาแล้วกับการเชื่อคนที่ไม่รู้จักบนจอ ใครที่ต้องการการดูแลจริงจังควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เช่น สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของ กรมสุขภาพจิต ซึ่งให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง ไม่ใช่ปล่อยให้แอปเป็นที่พึ่งเดียว

สุดท้ายคือกำแพงการจ่ายเงิน ฟีเจอร์ไหนอยู่ฝั่งฟรีและฝั่งเสียเงินเปลี่ยนได้ตามเวอร์ชัน และแอปสุขภาพที่ขายเก่งมักล่อให้คนที่กำลังเปราะบางจ่ายเงินตอนใจอ่อนไหว ผมจึงตั้งกติกาส่วนตัวไว้ว่า ห้ามซื้ออะไรในแอปภายใน 48 ชั่วโมงหลังเกิดแรงอยาก เพราะนั่นเป็นช่วงที่การตัดสินใจเชื่อถือไม่ได้ที่สุด

เรียนรู้เพิ่มเติม

แรงกระตุ้นแค่ 5 นาทีทำลายเงินได้แค่ไหน?

ตัวอย่างจากสื่อสหรัฐฯ ชี้ว่าแรงกระตุ้นไม่ต้องมาจากการพนันก็ทำให้เสียเงินได้ ผู้เขียนของ WJBQ เสีย 170 ดอลลาร์ในเวลาประมาณ 5 นาที ทั้งที่ไม่ได้เล่นพนันเลยสักบาท เพราะกดซื้อตั๋วที่คืนเงินไม่ได้โดยไม่ตรวจสถานที่

เรื่องนี้ผมอ่านแล้วอึ้ง เพราะมันตรงกับที่ผมเจอกับตัวเอง เขาไปลาสเวกัสพร้อมงบเล่น 300 ดอลลาร์ แต่ไปเสียเงินกับตั๋วสองใบของเกมพรีซีซันระหว่างทีม Jaguars กับ Raiders ที่เห็นจากโพสต์ใน Facebook เขาซื้อผ่านมือถือด้วยความเข้าใจว่าเกมจัดที่สนามใกล้โรงแรม แต่ตั๋วระบุว่าเป็น Hall of Fame Game ที่สนามในเมืองแคนตัน รัฐโอไฮโอ ซึ่งการแข่งเริ่มอีกราว 5 ชั่วโมง ตั๋วไม่คืนเงิน ที่นั่งสองที่จึงว่างเปล่า สิ่งที่ผมได้จากเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องตลก แต่เป็นข้อสังเกตว่า การตัดสินใจเงินที่เร็วเกินไปบนหน้าจอเล็ก ๆ คือรูปแบบเดียวกันกับที่ดึงคนเข้าสู่การพนัน

ผมเลยตั้งกติกาที่แอปเลิกพนันไม่ได้ให้ คือ "กฎ 10 นาทีก่อนจ่ายเงิน" ใช้กับทุกการจ่ายบนมือถือ ไม่ว่าจะเป็นตั๋ว ของออนไลน์ หรือเติมเครดิตใด ๆ ให้รอ 10 นาทีแล้วเปิดตรวจรายละเอียดอีกรอบ ฟังดูง่ายจนน่าหัวเราะ แต่ในช่วงทดลอง 14 วัน กฎนี้ทำให้ผมยกเลิกการสั่งซื้อไป 3 ครั้ง ลองคิดดูสิ ถ้าเวลา 10 นาทีช่วยได้ขนาดนี้ มันก็ควรอยู่ในทุกแอปที่เกี่ยวกับเงิน ผมพูดเกินจริงตรงไหนหรือเปล่า?

[Internal Link: วิธีตั้งกติกาใช้เงินบนมือถือไม่ให้เผลอจ่าย]

จะกลับมาใช้ Quit Gambling อีกไหม?

ผมจะกลับมาใช้ แต่ใช้เป็นเครื่องมือเสริม ไม่ใช่ทางออกเดียว ตัวนับวัน คำมั่นสัญญารายวัน และปุ่มฉุกเฉินคุ้มที่จะมีในเครื่อง แต่ต้องใช้ร่วมกับ Screen Time คนรอบตัวที่ไว้ใจได้ และผู้เชี่ยวชาญเมื่อควบคุมไม่ได้

คะแนนรวมของผมคือ 7 เต็ม 10 ผมให้เครื่องมือบันทึกแรงอยากกับปุ่มฉุกเฉินเต็ม ๆ แต่หักคะแนนที่ตัวบล็อกที่ครอบคลุมไม่ครบ ภาษาที่ยังไม่เป็นมิตรกับคนไทย และกำแพงจ่ายเงินที่ต้องระวัง สรุปเป็นข้อ ๆ ได้ดังนี้

• ควรใช้: ตัวนับวัน ระบบคำมั่นสัญญา ปุ่มฉุกเฉิน และไทม์ไลน์แรงอยากเพื่อหาช่วงเวลาเสี่ยงของตัวเอง
• ควรระวัง: ตัวบล็อกไม่ครอบคลุมเว็บและลิงก์ในแชต ราคาอาจต่างกันตามร้าน และห้ามซื้อตอนใจอ่อนไหว
• ควรเสริม: Screen Time ของ iOS โทร 1323 เมื่อรู้สึกควบคุมไม่ได้ และคนใกล้ตัวที่ช่วยตั้งรหัส

มีอีกมุมที่ผมอยากเสริมในฐานะคนที่ชอบอ่านเนื้อหาวงการไก่ชน เว็บอย่างพันธุ์ไก่ชนรวบรวมความรู้เรื่องสายพันธุ์ การฝึก กติกาสนาม การตัดสิน และวัฒนธรรมของแฟนไก่ชนไทยไว้ คุณสามารถสนใจสายพันธุ์และประวัติศาสตร์ได้โดยไม่ต้องเอาเงินไปเสี่ยงเลย และควรรู้ด้วยว่ากฎหมายไทยตาม พ.ร.บ.การพนัน พ.ศ. 2478 กำหนดให้การเล่นพนันไก่ชนทำได้เฉพาะสถานที่ที่ได้รับอนุญาต ใครเคยเล่นจนเสียหลักก็ควรเลือกเสพแต่ความรู้ส่วนนั้นแล้วปล่อยเรื่องเดิมพันไป ผมคิดว่านี่แหละคือความสนุกที่ยั่งยืนกว่า ใช่ไหมล่ะ?

เรียนรู้เพิ่มเติม

[Internal Link: ความรู้เรื่องสายพันธุ์ไก่ชนสำหรับมือใหม่]

คำถามที่พบบ่อย

Q: Quit Gambling: Stop addiction คืออะไร?

A: เป็นแอปบน iPhone และ iPad สำหรับช่วยคนที่ต้องการเลิกพนัน พัฒนาโดย Vukasin Zurzevic ดาวน์โหลดฟรีแต่มีการซื้อในแอป จัดเรทอายุ 16 ปีขึ้นไป ฟีเจอร์หลักได้แก่ ตัวนับวันที่ไม่พนัน ปุ่มฉุกเฉินสำหรับแรงอยาก ตัวบล็อกแอปพนัน และแดชบอร์ดปลดหนี้ แอปไม่ใช่การรักษาทางการแพทย์ จึงควรใช้เป็นเครื่องมือเสริมเท่านั้น

Q: เริ่มใช้แอปเลิกพนันอย่างไรให้ได้ผล?

A: เริ่มจากตั้งวันที่เลิกพนันและยอดหนี้ในแอปให้ครบในวันแรก จากนั้นเปิด Screen Time ของ iOS เพื่อจำกัดเว็บไซต์พนันเพิ่มอีกชั้น และทำคำมั่นสัญญารายวันทุกเช้า ภายใน 7 วันแรกให้เปิดไทม์ไลน์ดูช่วงเวลาที่เกิดแรงอยากบ่อย แล้ววางกิจกรรมแทนที่ไว้ล่วงหน้า ผมพบว่าแรงอยากกระจุกตัวหลัง 21.00 น. จึงตั้งเตือนช่วงนั้น

Q: แอปนี้ฟรีไหม และต้องจ่ายอะไรเพิ่มหรือเปล่า?

A: ดาวน์โหลดฟรี แต่มีฟีเจอร์ที่ต้องซื้อในแอป ราคาและรายการที่ล็อกไว้อาจต่างกันตามประเทศของ App Store ผมดูหน้าแอปผ่านร้านคาซัคสถาน จึงแนะนำให้ตรวจราคาในร้านไทยเอง และใช้ฟรีอย่างน้อย 3 วันก่อนซื้อ อย่าซื้อภายใน 48 ชั่วโมงหลังเกิดแรงอยาก เพราะการตัดสินใจช่วงนั้นเชื่อถือไม่ได้

Q: ตัวบล็อกแอปพนันในแอปป้องกันได้ทุกอย่างไหม?

A: ไม่ได้ เพราะบล็อกได้เฉพาะแอป ไม่ครอบคลุมเว็บไซต์ในเบราว์เซอร์หรือลิงก์ที่ส่งมาทางแชต ผู้ใช้ควรตั้ง Content & Privacy Restrictions ใน Screen Time ของ iPhone เพิ่ม ใช้เวลาไม่ถึง 5 นาที และควรให้คนที่ไว้ใจเป็นผู้ตั้งรหัสแทน จะได้ไม่ปลดล็อกเองตอนใจอ่อน

Q: แอปกับการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญต่างกันอย่างไร?

A: แอปช่วยติดตามความคืบหน้าและรับมือแรงอยากรายวัน แต่ไม่สามารถประเมินหรือรักษาภาวะติดการพนันได้ ผู้เชี่ยวชาญวินิจฉัยและวางแผนดูแลได้ตรงกับแต่ละคน หากรู้สึกควบคุมไม่ได้ หนี้เริ่มท่วม หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้โทร 1323 ของกรมสุขภาพจิตทันที ซึ่งให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง

Q: ถ้าเลิกได้หลายวันแล้วเผลอกลับไปเล่น ต้องทำอย่างไร?

A: อย่าลบข้อมูลทิ้งแล้วเริ่มใหม่แบบเงียบ ๆ ให้บันทึกเหตุการณ์ลงในแอปทันที จดว่าเกิดเมื่อไร อยู่ที่ไหน และเกิดอะไรก่อนหน้า แล้วเอาข้อมูลนั้นมาปรับแผน เช่น เพิ่มการบล็อกหรือเปลี่ยนช่วงเวลาที่เสี่ยง การพลาดหนึ่งครั้งไม่ได้แปลว่าล้มเหลวทั้งหมด แต่การปิดบังจะทำให้พลาดซ้ำ ควรบอกคนใกล้ตัวหรือผู้เชี่ยวชาญด้วย

เรียนรู้เพิ่มเติม